Үсентеләрне ничек дөрес сайларга

Селекция казанышларының дәүләт реестры – авыл хуҗалыгы үсемлекләре орлыкларының аерымлыгына, бертөрлелегенә һәм тотрыклылыгына, ягъни ху- җалык өчен яраклылыгына, шулай ук теге яки бу туфрак-климат зонасында авыруларга, корткычларга һәм һава шартларына чыдамлыгына сынаулар узган сортлары һәм гибридлары исемлеге. Сынаулар вакытында сорт яки гибридның ни дәрәҗәдә уңдырышлы, корткычларга һәм авыруларга, һава шартларына чыдам булуы бәяләнә – шуннан соң гына аны үстерергә тәкъдим ителә. Сортларны сайлаганда, районлаштырылган сортларга өстенлек бирергә кирәк.

Сатып алганда, һичшиксез, сорт һәм утырту сыйфатларын раслый торган документлар сорала. Үсентеләргә бу - туры килү сертификатлары. Аларда утырту материалының төре; культура; помологик сорт исемнәре; хуҗалыкның (тәэмин итүченең) исеме һәм адресы; утырту материалы категориясе һәм товар сорты; утырту материалының яше; партия номеры; партиядәге утырту материалының саны; шулай ук утырту сыйфатлары: тамыр системасының тармакларының озын- лыгы һәм саны, кәүсәнең диаметры, җир өсте, тамыр системасының торышы, корткычлар, авырулар, карантин объектлары булу һәм механик зарарланулар булу күрсәтелә.

Куәтле тамыр системасы барлыкка килгән зур үсентеләрне аны җирдән зыян китермичә казып алып булмый. Мәсәлән, 3 яшьлек җәйге үсемлекләрнең җирдә тамырларының 80 процентка якыны кала, аларда суыра торган тамырчыкларның күп өлеше урнашкан. Тамыр системасының калган өлеше яшь агачны тулысынча тукландыра алмый. Димәк, алма, груша сатып алганда ике яшьлек үсентеләр сайлап алу яхшырак, ә слива, абрикос һәм чияне бер яшьлекне утырту яхшырак.

Ябык тамыр системалы үсенте сайлаганда, контейнерны карагыз. Анда ачык төстәге сәламәт тамырлар күренерлек тишекләр була. Ләкин сатып алуда тулысынча ышаныч булсын өчен, сатучыдан үсентене кәүсәдән алырга, аны контейнер белән бергә күтәрергә һәм бераз селкетергә рөхсәт сорагыз. Контейнерда үскән үсенте белән бернинди куркыныч та булмаячак. Шулай ук тикшерелгән сәүдә нокталарыннан үсентеләрне барлык кирәкле документлар тапшырылган очракта сатып алырга киңәш итәбез.

Айзат МУЛЛАГАЗИЕВ, Россельхознадзорның Башкортстан Республикасы буенча идарәсенең дәүләт инспекторы.