Уяулыкны югалтмагыз!

2024 елда РФ гражданнарының банк счетларыннан акча урлауның 77000 очрагы теркәлгән. 2023 елда исә бу сан 119 000 очрактан 1,5 тапкырга күбрәк булган. Шул рәвешле, мошенникларның игътибары банк счетларыннан традицион акча урлаулардан табыш алуның яңа ысулларына күчте. Әгәр бер ел элек кенә корбаннарны акча алу максаты белән алдауның иң популяр схемасы янәсе авариягә эләккән туганыннан шалтырату булган булса, 2024 елда җинаятьчеләр тактиканы бераз үзгәрткән. Соңгы 12 айда акчаларны урлауның иң популяр ысулы Дәүләт хезмәтләрендә гражданнарның аккаунтларына керү булды. Мондый схемага мошенниклык очракларының 40 проц. якыны туры килгән. Аның принцибы түбәндәгечә: 1. Корбанның телефонына хәбәр килә, анда дәүләт хезмәтләре хезмәткәре исеменнән җинаятьчеләр янәсе порталга шикле керү турында хәбәр итә. Шул ук СМСта проблеманы хәл итү өчен дәүләт хезмәтләрендәге аккаунт хуҗасы шалтыратырга тиешле номер бирелә. 2.Клиент күрсәтелгән номер буенча шалтырата һәм җинаятьчеләргә алга таба акчаларны исәптән чыгару өчен кирәк булган барлык шәхси мәгълүматларны үз кулы белән хәбәр итә. Популярлыгы буенча икенче урында булган мошенниклык схемасы шалтырату дип санала. Әмма быел ешрак туганнары түгел, ә төрле Русия ведомстволары хезмәткәрләре шалтыратуы булды - Эчке эшләр министрлыгы, Үзәк Банк, ФСБ һ.б. сюжет үсеше сценарийлары берничә.

Әйтик, Үзәк банк хезмәткәреннән шалтырату вакытында гамәлләр еш кына берничә төрле бара.

1.Мошенник банк клиентына кредитка гариза рәсмиләштерелүе турында хәбәр итә. Корбаннан әлеге гамәл буенча тискәре җавап алгач, ул банк клиенты өчен моны мошенниклык схемаларында катнашкан оешма хезмәткәрләре эшли алган, ди.

2. Берникадәр вакыттан соң корбанга Эчке эшләр министрлыгы хезмәткәре шалтырата. Ул Үзәк Банк хезмәткәренең барлык сүзләрен раслый һәм җинаятьчеләр тоткарланганчы акчаларны куркынычсыз счетка күчерергә тәкъдим итә.

3. Корбан күрсәтелгән мошенник счетына акча күчерә, шуннан соң барлык хезмәткәрләр юкка чыга.

Өченче популяр һәм бер үк вакытта иң яшь мошенниклык схемасы Fake Boss дип санала. Бу традицион шалтырату, алга таба Корбан счетыннан акча күчерү максаты белән. Әмма бу очракта кеше белән ведомство хезмәте хезмәткәре түгел, ә ул эшли торган компания җитәкчесе элемтәгә керә. Күбрәк ышандыру өчен җинаятьчеләр ялган тавыш ясау өчен ясалма интеллект куллана. Шалтырату вакытында мошенниклар конфиденциаль документларны тиз җибәрергә һәм акчаларны күчерергә таләп итә.

Мошенниклык өлкәсендә җинаятьләрнең җитди проблемасы - саклау сигнализациясенең иң инновацион системасы да, видеокүзәтү дә ярдәм итә алмау. Мошенниклардан яклау бары тик потенциаль корбаннар кулында. Алар файдаланган акча урлау ысуллары турында белеп тору, аның максималь нәтиҗәле булсын өчен җинаятьчеләрнең актуаль схемаларын күзәтергә, мөмкин булганча, криминаль яңалыклар сводкасын айга 1-2 тапкыр булса да карарга кирәк.

Телефон шалтыратулары вакытында уяулыкны сакларга киңәш ителә. Таныш булмаган теләсә нинди номер сездә шик уятырга тиеш. Ашыгыч рәвештә акча күчерү турында үтенеч белән бик таныш тавыш мөрәҗәгать итсә дә, мәгълүматны яңадан тикшерергә кирәк. Мәсәлән, әгәр сезгә сез эшләгән компаниянең топменеджеры шалтырата икән һәм ашыгыч рәвештә конфиденциаль документларны җибәрергә таләп итә икән, моны эшләргә вәгъдә итегез, шуннан соң хәлне ачыклау өчен турыдан-туры үз җитәкчегезгә шалтыратыгыз.

Мошенниклар шалтыратуларыннан өстәмә яклау кулланыгыз. Әгәр йортның хәвефсезлеген тәэмин итү өчен сак сигнализациясе урнаштырырга кирәк икән, үз телефоныңның хәвефсезлеге өчен тиешле тәэмин итүче программа кулланырга кирәк. Мәсәлән, Билайнда “Моя безопасность” сервисы каралган, ул автомат рәвештә мошенникларның шалтыратуларын тотып ала. Мондый функция башка операторларда да бар. Өстәмә рәвештә шалтыратуларны контрольдә тоту өчен махсус кушымта урнаштырырга мөмкин.

Әлегә 2025 елда мошенниклык җинаятьләре өлкәсен үстерүгә рәсми фаразлар юк. Әмма, алдагы елларның күрсәткечләрен анализлап, якындагы 12 айда мошенниклык үсүен дәвам итәчәк дигән нәтиҗә ясарга була.

Җинаятьчеләрнең гамәлләре никадәр уңышлы булачагы безнең һәрберебездән тора. Элементар хәвефсезлек чараларын үтәү сезгә киләчәктә акча югалту куркынычын сизелерлек киметергә мөмкинлек бирәчәк.

Статистик мәгълүматлар.

Эчке эшләр министрлыгы мәгълүматлары буенча, 2025 елның беренче кварталында мошенниклык операцияләреннән зыян 15 млрд. сумнан артып киткән, өстәвенә корбаннарның 68 проц. — 60 яшьтән өлкәнрәк кешеләр.

ВТБ мәгълүматы буенча, 2025 елның гыйнварында фишинг һәм интернетта акча эшләү тәкъдимнәре белән бәйле мошенник схемалары саны узган елның декабре белән чагыштырганда 50 проц. арткан. Шулай ук китереп бирү өчен түләү схемалары да популяр, автоматик язылу очраклары саны арткан.

Элемтә операторлары мәгълүматлары буенча, 2025 елның беренче кварталында миллиардтан артык мошенник шалтырату туктатылган. МТС 38 проц. — 915 млн. чакыру үсешен теркәгән, Т2 — 73 проц. — 558,2 млн, «Билайн» — 79 проц.— 113 млн, “МегаФон “ 69 проц.— 87 млн. «Эш.ру», һәр бишенче сораштырылган (21 проц.) русияле цифрлы киңлектә алдау белән бәрелешкән, ә респондентларның 13 проц. аферистларның чын тормышта, челтәрдән тыш корбаннары булган. Сораштырылганнарның яртысы (50 проц.) интернетта да, аннан читтә дә җинаятьчеләрнең хәйләләренә эләккән. Шул ук вакытта сораштыруда катнашучыларның 16 проц. беркайчан да онлайн да, офлайн да алдау белән очрашмаган.

Лариса ГАФУРОВА, Русия Эчке эшләр министрлыгының Илеш районы буенча балигъ булмаганнар эшләре буенча төркемнең өлкән инспекторы, полициянең өлкән лейтенанты.